Từ vài tháng nay, một khách hàng nước ngoài tìm mua lại toàn bộ vốn cổ phần tại một CTCK Việt Nam, song chưa được đáp ứng. Theo cam kết gia nhập WTO, từ sau năm 2010 nhà ĐTNN mới được lập CTCK 100% vốn tại Việt Nam, vì thế để hoàn tất thương vụ, NĐT này sẽ đứng sau một pháp nhân nào đó của Việt Nam để thực hiện kế hoạch của mình. Hiện tại, không ít cổ phiếu của CTCK có giá chỉ 5.000 - 10.000 đồng/CP nên cơ hội mua lại DN cũng không hẳn quá khó. Nhiều nhà ĐTNN cho rằng, thay vì chờ đợi và xúc tiến thủ tục thành lập CTCK tại Việt Nam sau vài năm nữa, giờ mua lại DN là cách đơn giản và ít tốn kém hơn.

CTCP Quản lý quỹ Sài Gòn (Saigon Capital) mới nhận giấy phép thành lập với chiến lược chuyên đầu tư vào các DN tăng trưởng, hoạt động trong các ngành phát triển mạnh của Việt Nam. Nếu như trước đây Saigon Capital đặt kế hoạch huy động vốn từ các NĐT trong nước và nhận được không ít cam kết thì nay qua một loạt chuyến đi tiếp xúc với các NĐT châu Âu, châu Á, Công ty này quyết định huy động vốn thành lập một quỹ nước ngoài có quy mô 75 triệu USD, đặt mục tiêu đầu tư vào các DN nhỏ và vừa tại Việt Nam.

Ông Võ Sáng Xuân Vinh, Tổng giám đốc Saigon Capital cho biết, thời điểm này không ít DN có tiềm năng tăng trưởng mạnh nhưng đang thiếu vốn. Bên cạnh hỗ trợ về tài chính, những chuyên gia của Quỹ sẽ giúp các DN về nhiều mặt để tạo ra giá trị gia tăng sau đầu tư. Lĩnh vực mà Saigon Capital nhắm đến là các ngành sẽ phát triển mạnh trong dài hạn như dược phẩm, dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe, hàng tiêu dùng và xuất khẩu, vật liệu xây dựng, khách sạn, du lịch. Một trong những lợi thế của quỹ này là khả năng hỗ trợ DN kết nối với đối tác nước ngoài thông qua mối quan hệ với CTCP Delta Partners, đại diện độc quyền tại Việt Nam của Liên minh Mua bán, sáp nhập DN quốc tế (M&A International Inc.).

Ông Phan Đức Trung, Tổng giám đốc FPT Capital (hiện đang quản lý Quỹ Việt - Nhật, quy mô 100 triệu USD) cho hay, thời điểm này đặt vấn đề mua cổ phần, đầu tư vào DN dễ chịu hơn hẳn so với trước kia. Không chỉ về giá, cách làm việc và quan điểm của DN khi tìm đối tác nước ngoài cũng khác, đây chính là cơ hội không dễ có đối với các nhà ĐTNN khi muốn bỏ vốn vào Việt Nam.

Đây cũng là nhìn nhận của một chuyên gia Ngân hàng Nhà nước khi đề cập đến câu chuyện tăng vốn điều lệ của các ngân hàng TMCP nhỏ trong thời điểm nước rút cuối năm. Áp lực tăng vốn cho đủ 1.000 tỷ đồng trong năm 2008 trong khi các tập đoàn, tổng công ty bị "tuýt còi" đổ vốn đầu tư ngoài ngành nghề chính và NĐT trong nước gặp khó khăn về tài chính đang đem lại nhiều ưu thế cho nhà ĐTNN nếu muốn sở hữu cổ phần của ngân hàng nội. Nếu như năm 2007, trên các bàn đàm phán, mức giá đầu tư vào một ngân hàng Việt Nam tầm trung bình không dưới 5 "chấm" (chưa kể những điều kiện khác) thì thời điểm này chỉ khoảng 2 "chấm", thậm chí thấp hơn.

Cơ hội với kẻ đến sau cũng có thể đem lại lối ra cho người đến trước. Một trong những quỹ đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam chuyên đầu tư vào các công ty tư nhân đang đặt hàng tìm đối tác để thoái vốn tại 2 - 3 DN. Lý do họ muốn chấm dứt lương duyên với DN Việt Nam không được tiết lộ, có thể là hiện thực hóa lợi nhuận, có thể là tìm đến những cơ hội đầu tư tiềm năng hơn… song một điều được công ty tư vấn cho quỹ này khẳng định là họ không rút những đồng vốn đó ra khỏi Việt Nam, mà tiếp tục để lại tìm cách sinh lời.

Có thể nói, gia tăng tìm kiếm, sàng lọc và đầu tư là động thái của các nhà ĐTNN nhằm chớp cơ hội, trong đó bên cạnh những DN tư nhân, CTCP năng động thì tầm ngắm của giới đầu tư cũng hướng đến các DNNN đang rục rịch cổ phần hóa với nhiều ưu thế lịch sử để lại. Ngoài phương thức đấu giá cổ phần, một yêu cầu thực tế đang đặt ra là cần có thêm cơ chế mới để thu hút nhà ĐTNN đến với DN, phương thức bán thỏa thuận cổ phần trong DNNN khi cổ phần hoá do đó được Cục Tài chính doanh nghiệp, Bộ Tài chính phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nghiên cứu, dự thảo.

Trong quá trình làm luật, một điểm khiến không ít đơn vị được hỏi ý kiến tỏ ra lo ngại và đề nghị phải xem xét thấu đáo là liệu cơ chế bán thỏa thuận có tạo điều kiện cho nhà ĐTNN tận dụng đàm phán mua cổ phần với giá rẻ đi kèm với sở hữu một lượng lớn cổ phần tại những DN này? Đã có trường hợp nhà ĐTNN mượn tay NĐT nội để đàm phán mua cổ phần với nhiều ưu đãi hơn. Điều nguy hiểm ở chỗ, thông qua hình thức mua - bán như vậy, Nhà nước không thể nắm bắt được chính xác những thương vụ và tỷ lệ vốn đầu tư gián tiếp để có đối sách phù hợp. Với nhà ĐTNN chân chính, kiểu mua bán vòng vo như vậy khó thể xảy ra, song không ít nhà ĐTNN sẽ tìm mọi cách để tối đa hóa lợi nhuận, khi cơ chế thỏa thuận cho phép kiểu mua - bán đó trở nên dễ dàng hơn. Xem ra, lo lắng của nhà quản lý không phải là không có cơ sở.